Wordt Watercongestie het Woord van 2026?

De term watercongestie klinkt misschien nieuw, maar hij zal in 2026 vermoedelijk even gewoon zijn als netcongestie in het elektriciteitsnet. Nederland, ooit het land van overvloedig water, kampt met een stille crisis: het drinkwaternet bereikt zijn grenzen.

Door de toenemende droogte, bevolkingsgroei en economische expansie raken de regionale waterbedrijven overbelast. In sommige gebieden moeten bedrijven al genoegen nemen met een kleinere aansluiting of zelfs een keihard ‘nee’.

“Waar netcongestie al een bekend fenomeen is, spreken we nu over drinkwatercongestie,” aldus Johan Bel, voorzitter van de expertgroep Circulair Water bij de Water Alliance.

Het complete artikel uit TVVL Magazine december 2025 vind je op de site van TVVL. 

Wat is Watercongestie?

Watercongestie betekent dat de infrastructuur voor drinkwater — de productie, distributie en opslag — onvoldoende capaciteit heeft om aan de vraag te voldoen. Het gevolg: nieuwe woningen en bedrijven kunnen niet altijd meer worden aangesloten.

Net als bij netcongestie in het elektriciteitsnet, waar te weinig aansluitcapaciteit de energietransitie belemmert, dreigt watercongestie de woningbouw en economische groei af te remmen.

Oorzaken van watercongestie

Klimaatverandering en verstedelijking

Hevige regenval en langere droge periodes zetten de bestaande infrastructuur onder druk. Tegelijkertijd groeit de bevolking, wat leidt tot meer watergebruik per vierkante kilometer.

Te trage beleidsreactie

De Algemene Rekenkamer waarschuwde in 2025 dat het verminderen van het drinkwatergebruik in Nederland te langzaam verloopt. De doelstelling: in 2035 nog slechts 100 liter per persoon per dag, tegenover 119 liter in 2023.

Bedrijven zijn al eerste de dupe

Bedrijven hebben géén leveringsplicht vanuit drinkwaterbedrijven, in tegenstelling tot huishoudens. Daardoor krijgen industriële klanten steeds vaker een gedeeltelijke aansluiting of zelfs een weigering.

Bel noemt dit “een nieuw obstakel naast stikstof en vergunningstrajecten”. De economische gevolgen kunnen groot zijn: uitbreidingen van bedrijventerreinen worden vertraagd of onmogelijk.

Regenwaterhergebruik: Van noodzaak naar norm

Bel stelt dat hergebruik van regenwater geen keuze meer is, maar een gegeven. Zijn bedrijf, Mijn Waterfabriek, levert regenwatersystemen met tanks van 6000 liter die gebruikt worden voor toiletten, wasmachines en tuinen — samen goed voor de helft van het waterverbruik.

De kern van toekomstbestendig waterbeheer ligt in de regenwaterladder:

1. Vermijd afstroming van regenwater
2. Berg en gebruik hemelwater
3. Leid overtollig water vertraagd af

Dit principe vormt het hart van de Ontwerprichtlijnen voor Water op de Kavel, opgesteld door stichting Waterpro.

De Bouwtafel Waterzuinige Wijken

Een belangrijk initiatief is de Bouwtafel Waterzuinige Wijken, gestart door Vitens, de provincie Gelderland en Waterschap Vallei en Veluwe. Hier wordt gewerkt aan grootschalige implementatie van waterbesparende technieken in nieuwbouwprojecten. Ontwikkelaars en woningcorporaties doen mee — niet uit idealisme, maar omdat bouwen anders simpelweg niet meer kan.

De Regels moeten meeveranderen

De huidige wetgeving loopt achter. In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) wordt niets gezegd over regenwater- of grijswatersystemen. Sterker nog, in het Drinkwaterbesluit is hergebruik van grijswater zonder toestemming verboden.

Zolang dat niet verandert, blijft hergebruik een vrijwillige keuze. Pas als de wet ruimte biedt voor waterbesparende installaties, kunnen ze op grote schaal worden toegepast.

De Economische Realiteit

Een individueel regenwatersysteem kost circa €8.000 per woning. Voor vrijstaande huizen is dat te overzien, maar voor rijwoningen vormt het een forse investering. Financieel is het nauwelijks terug te verdienen — het is vooral een maatschappelijke keuze.

Bel benadrukt: “Je voldoet ermee aan een maatschappelijke opdracht, maar financieel levert het niks op. Je moet het zien als een investering in de leefomgeving, niet als iets wat geld oplevert.”

Van Energieneutraal naar Waterneutraal

De toekomst ligt in gebouwen die niet alleen energieneutraal, maar ook waterneutraal zijn. Binnenkort komt er waarschijnlijk een waterlabel voor gebouwen, vergelijkbaar met energielabels. Regenwatersystemen worden dan niet meer gezien als extra kostenpost, maar als waardeverhogende investering.

Veelgestelde Vragen (FAQ’s) over Watercongestie

1. Wat betekent watercongestie precies?
Watercongestie is een tekort aan capaciteit in het drinkwaternet, waardoor nieuwe aansluitingen niet of beperkt mogelijk zijn.

2. Waarom krijgen bedrijven eerder ‘nee’ dan huishoudens?
Omdat huishoudens een leveringsplicht hebben, terwijl bedrijven die bescherming niet kennen.

3. Is regenwater echt geschikt voor huishoudelijk gebruik?
Ja, voor toepassingen als toiletspoeling, wasmachines en buitenkranen is regenwater prima geschikt.

4. Waarom duurt aanpassing van wetgeving zo lang?
Aanpassing van het Bbl en Drinkwaterbesluit vraagt afstemming tussen ministeries, waterschappen en inspecties — een proces dat jaren kan duren.

5. Zijn regenwatersystemen rendabel?
Nog niet financieel, maar ze dragen sterk bij aan duurzaamheid en toekomstbestendige bouw.

6. Hoe kunnen burgers bijdragen aan minder watercongestie?
Door regenwater op te vangen, minder drinkwater te gebruiken en lokale initiatieven te steunen.